پژوهش های مهندسی آب ایران

پژوهش های مهندسی آب ایران

توسعه چارچوب مدیریت بحران سیلاب بر پایه مقایسه مدل‌های یک‌بعدی و دوبعدی هک رس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، دانشگاه خوارزمی
2 گروه عمران/ دانشگاه آزاد واحد بوئین زهرا
10.22034/ijwer.2026.582802.1134
چکیده
سیل از جمله مخاطرات طبیعی مخرب است که می‌تواند خسارات جانی، مالی و زیست‌محیطی گسترده‌ای ایجاد کند. پهنه‌بندی سیلاب در دوره بازگشت‌های مختلف، ابزاری مهم برای کاهش ریسک، مدیریت اراضی و پشتیبانی از تصمیم‌گیری در مدیریت بحران محسوب می‌شود. در این پژوهش، مدل‌های یک‌بعدی و دوبعدی هک- رس برای شبیه‌سازی سیلاب در بازه‌ای از رودخانه شور اشتهارد واقع در استان البرز مقایسه شدند. شبیه‌سازی‌ها برای دوره بازگشت‌های 25، 50، 100 و 200 ساله انجام شد و خروجی‌هایی شامل زمان اجرای مدل، زمان سفر موج سیل، محدوده غرق‌شدگی و مساحت غرق‌شدگی مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که مدل یک‌بعدی از نظر زمان محاسباتی سریع‌تر است؛ به‌طوری‌که زمان اجرای آن در دوره بازگشت‌های 25، 50، 100 و 200 ساله به‌ترتیب 77.24، 79.16، 67.55 و 63.77 درصد کمتر از مدل دوبعدی بود. در مقابل، مدل دوبعدی به دلیل نمایش دقیق‌تر توزیع مکانی جریان، محدوده و مساحت غرق‌شدگی بیشتری را نشان داد و برای شناسایی پهنه‌های در معرض خطر سیلاب مناسب‌تر بود. همچنین، کاهش زمان سفر سیل در سناریوهای شدیدتر نشان‌دهنده کاهش فرصت هشدار و تخلیه اضطراری است. بر این اساس، یک چارچوب پیشنهادی برای مدیریت بحران سیلاب بر پایه خروجی‌های مدل‌های یک‌بعدی و دوبعدی هک رس ارائه شد. در این چارچوب، مدل یک‌بعدی برای ارزیابی سریع اولیه و مدل دوبعدی برای تهیه نقشه خطر، شناسایی مناطق بحرانی و پشتیبانی از تصمیم‌گیری عملیاتی پیشنهاد می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 23 مهر 1405