مدل ریاضی فردگرا در شبیه‌سازی مطلوبیت زیستگاه‌های رودخانه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکترای گروه سازه‌های آبی دانشگاه تربیت مدرس و پژوهشگر پسادکترای گروه اکولوژی و مدیریت رودخانه، دانشگاه کارلستاد، کارلستاد، سوئد

2 استاد گروه مهندسی و مدیریت آب، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 استاد گروه تنوع زیستی و مدیریت اکوسیستم، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چکیده

مدل‌های ریاضی فردگرای مبتنی بر تئوری بیوانرژی به عنوان آخرین تلاش‌های انجام شده در زمینه مدل‌سازی زیستگاه‌های رودخانه‌ای در علم اکوهیدرولیک مطرح می‌باشند. فرض اصلی این نوع مدل‌ها بر این است که خصوصیات جمعیت ماهی از رشد، بقا و تولیدمثل افراد ناشی می‌شود و فرآیندهای مبتنی بر خصوصیات فردی نیز تحت تأثیر شرایط اکوهیدرولیکی زیستگاه و میزان انرژی دریافتی و مصرفی ماهی می‌باشد. در تحقیق حاضر که از اولین پژوهش‌های انجام شده در زمینه کاربرد مدل‌های فردگرا به منظور شبیه‌سازی و ارزیابی مطلوبیت زیستگاه‌های رودخانه‌ای در ایران می‌باشد، با معرفی و کاربرد مدل ریاضی inSTREAM به تشریح مبانی و روش مدل‌سازی فردگرای جمعیت ماهی بر مبنای تئوری بیوانرژی پرداخته شده است. همچنین به منظور آشنایی با نتایج حاصل از مدل‌سازی، بخش‌هایی از نتایج کاربرد مدل در ارزیابی زیستگاه‌های قزل‌آلای خال‌قرمز رودخانه الرم در پارک ملی لار ارائه شده است. بررسی قابلیت‌های مدل فردگرای inSTREAM و نیز نتایج حاصل از مدل‌سازی‌های بیوانرژی ارائه شده در تحقیق حاضر نشان داد که با استفاده از رویکرد مدل‌سازی معرفی شده در این تحقیق می‌توان تغییرات زمانی رشد گونه و کیفیت زیستگاهی، و نیز مناطق بهینه برای زیست ماهی را با توجه به تأثیر توأمان عوامل زیستی و غیرزیستی بر توزیع انرژی در رودخانه تعیین نمود و از آن در مدیریت و مهندسی اکوسیستم رودخانه و نیز تخمین جریانات اکولوژیک بهره گرفت. این مدل همچنین در زمینه شیلات و آبزی‌پروری به منظور فراهم نمودن تولید بیشتر ماهی و بهره‌برداری پایدار از این منابع پروتئینی تجدیدپذیر، کاربردی می‌باشد.

کلیدواژه‌ها